Najważniejsze informacje w skrócie:
- Zasada główna: rozdzielność majątkowa chroni przed przyszłymi długami małżonka, ale nie usuwa solidarnej odpowiedzialności za kredyt zaciągnięty wspólnie przed jej ustanowieniem.
- Rozwód i rozstanie: rozwód nie dzieli kredytu automatycznie; byli małżonkowie dalej pozostają dłużnikami banku, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę stron umowy.
- Bezpieczeństwo majątku: kredyt na jednego małżonka przy rozdzielności majątkowej to układ, w którym majątek drugiej osoby co do zasady pozostaje poza zakresem egzekucji banku z tytułu tego kredytu, o ile druga osoba nie jest współkredytobiorcą, poręczycielem ani nie przejmuje długu w spadku.
- Co możesz zrobić teraz? sprawdź, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w Twoim małżeństwie, kto jest kredytobiorcą i kto figuruje jako właściciel w księdze wieczystej; przed zmianą ustroju skonsultuj skutki z notariuszem i prawnikiem.
Rozdzielność majątkowa w kontekście kredytu hipotecznego oznacza, że przy kredycie zaciągniętym wspólnie małżonkowie dalej odpowiadają za cały dług solidarnie, a przy kredycie na jedną osobę wierzyciel co do zasady sięga do majątku tej osoby i do zabezpieczenia hipotecznego.
Ustrój majątkowy wpływa na to, z jakiego majątku bank będzie dochodził roszczeń w razie problemów ze spłatą, ale nie „przepisuje” wstecz podpisanej umowy kredytowej. Intercyza ogranicza ryzyka związane z przyszłymi długami współmałżonka, lecz nie rozwiązuje automatycznie problemu zobowiązań podjętych wspólnie. Poniżej masz uporządkowane wyjaśnienie skutków prawnych oraz praktycznych sposobów zabezpieczenia się na etapie planowania kredytu, zmiany ustroju i ewentualnego rozstania.
Warianty ustroju majątkowego a kredyt hipoteczny – jakie masz opcje?
| Opcja | Kiedy wybrać | Zalety | Wady | Największe ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| Wspólność ustawowa i wspólny kredyt | Gdy oboje małżonkowie mają stabilne dochody i chcą razem nabyć mieszkanie | Prostsza procedura w banku, łączenie dochodów, wspólne prawo do nieruchomości | Solidarna odpowiedzialność za całość długu, trudniejsze rozliczenia przy rozwodzie | Egzekucja z wynagrodzenia i majątku każdego z małżonków przy problemach ze spłatą |
| Rozdzielność majątkowa i wspólny kredyt | Gdy chcesz rozdzielić majątki, ale finansujecie zakup wspólnie | Rozdzielenie majątków poza kredytem, większa przejrzystość innych zobowiązań | Dalej solidarna odpowiedzialność wobec banku, potrzeba precyzyjnych rozliczeń nakładów | Spór o spłatę rat po rozstaniu przy braku majątku wspólnego |
| Rozdzielność majątkowa i kredyt na jednego małżonka | Gdy jedno z małżonków ma wystarczającą zdolność i chcesz ograniczyć ryzyko drugiej osoby | Drugi małżonek nie jest dłużnikiem banku, większa ochrona jego majątku i dochodów | Kredyt oparty na jednym dochodzie, czasem niższa maksymalna kwota finansowania | Ryzyko konfliktu, gdy druga osoba dokłada się do kosztów, ale nie ma praw do nieruchomości |
Przewiń w bok, aby zobaczyć całą tabelę na mniejszych ekranach.
Przykładowa decyzja: gdy jedno z małżonków prowadzi działalność o podwyższonym ryzyku, często bezpieczniej połączyć rozdzielność majątkową z kredytem wyłącznie na tę osobę i własnością mieszkania wpisaną wyłącznie na nią.
Czym jest rozdzielność majątkowa małżonków i czym różni się od wspólności ustawowej przy kredycie hipotecznym?
Przy rozdzielności każdy z małżonków buduje własny majątek i odpowiada za swoje długi, a przy wspólności ustawowej powstaje majątek wspólny.
Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków ma swój majątek osobisty i samodzielnie odpowiada za własne długi, podczas gdy przy wspólności ustawowej powstaje majątek wspólny.
Przy wspólności ustawowej wynagrodzenia za pracę, większość dochodów oraz nabyte po ślubie mieszkanie stają się składnikami majątku wspólnego (art. 31 § 1–2 k.r.o.). Gdy pojawia się kredyt na zakup nieruchomości, standardowo oboje małżonkowie podpisują umowę i odpowiadają solidarnie za cały dług. Przy rozdzielności majątkowej majątku wspólnego nie ma, dlatego znaczenie ma to, kto jest stroną umowy kredytu oraz kto jest właścicielem (lub współwłaścicielem) nieruchomości.
Dla zobrazowania: przy kredycie 480 000 zł na 25 lat zaciągniętym wspólnie wierzyciel może dochodzić całości od każdego z małżonków, natomiast przy kredycie na jednego małżonka z rozdzielnością dłużnikiem pozostaje wyłącznie osoba wskazana w umowie, a zabezpieczeniem jest hipoteka.
- Przy wspólności ustawowej bank może dochodzić roszczeń od obojga kredytobiorców.
- Przy rozdzielności bank co do zasady dochodzi roszczeń od dłużnika wskazanego w umowie oraz z nieruchomości obciążonej hipoteką.
Jak ustanowić rozdzielność majątkową przed ślubem i po ślubie oraz jakie ma to skutki dla kredytu hipotecznego?
Rozdzielność majątkowa powstaje przez umowę w formie aktu notarialnego albo orzeczenie sądu i działa przede wszystkim na przyszłość.
Umowna rozdzielność majątkowa powstaje przez umowę w formie aktu notarialnego, zawartą przed ślubem albo w trakcie małżeństwa. Skutki dla kredytu dotyczą przede wszystkim nowych zobowiązań, nie zaś wstecznej zmiany odpowiedzialności za już podpisaną umowę kredytu.
Praktycznie wygląda to następująco:
- przed ślubem przyszli małżonkowie podpisują u notariusza umowę majątkową i wybierają rozdzielność majątkową,
- po ślubie identyczna umowa zmienia ustrój na przyszłość, od dnia wskazanego w akcie,
- rozdzielność może też ustanowić sąd (np. przy separacji lub trwałym rozkładzie pożycia); sąd może wskazać datę wcześniejszą, ale bada ryzyko pokrzywdzenia wierzycieli.
Jeżeli kredyt zostaje zaciągnięty po wprowadzeniu intercyzy na jedno z małżonków, bank traktuje wyłącznie tę osobę jako kredytobiorcę. Kredyt wspólny zawarty po rozdzielności oznacza solidarną odpowiedzialność, ale bez majątku wspólnego.
- Przed ślubem intercyza pozwala od początku budować dwa odrębne majątki i zaplanować, kto będzie stroną kredytu.
- Po ślubie umowa majątkowa wpływa na przyszłe zobowiązania, a nie usuwa odpowiedzialności za kredyt zaciągnięty wcześniej.
Czy rozdzielność majątkowa zawsze chroni małżonka przed długiem z kredytu hipotecznego współmałżonka?
Rozdzielność chroni przed cudzym długiem wtedy, gdy nie jesteś kredytobiorcą, poręczycielem ani osobą, która przejmuje dług w spadku.
Rozdzielność majątkowa ogranicza możliwość sięgania wierzyciela do majątku drugiego małżonka, lecz nie działa, gdy oboje podpisali umowę kredytu albo gdy dług przechodzi w drodze dziedziczenia.
Jeżeli kredyt widnieje wyłącznie na jednym małżonku, bank kieruje roszczenia do tej osoby i do zabezpieczenia hipotecznego. Małżonek, który nie jest kredytobiorcą ani poręczycielem, nie jest dłużnikiem banku, co w praktyce oznacza brak egzekucji z jego rachunków czy wynagrodzenia z tytułu tego kredytu.
Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytu, późniejsza rozdzielność nie zwalnia żadnego z nich z odpowiedzialności wobec banku.
Ochrona związana z rozdzielnością nie „wyłącza” też dziedziczenia długu po śmierci małżonka. Dodatkowo, przy zobowiązaniach zaciągniętych na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny zastosowanie mają przepisy k.r.o. dotyczące odpowiedzialności za takie zobowiązania.
W razie poręczenia albo przystąpienia do długu osoba staje się dłużnikiem niezależnie od ustroju majątkowego.
- Rozdzielność chroni przed długami, których małżonek nie zaciągnął i których nie poręczył.
- Nie chroni, gdy jesteś współkredytobiorcą, poręczycielem lub spadkobiercą przejmującym dług.
Ukryte ryzyka: upadłość konsumencka i pułapki podatkowe przy rozdzielności majątkowej
Jeżeli małżonek ogłosi upadłość konsumencką:
- Przy wspólności ustawowej: co do zasady do masy upadłości wchodzi majątek wspólny (z wyjątkami wynikającymi z przepisów i okoliczności sprawy).
- Przy rozdzielności majątkowej: znaczenie ma podstawa jej powstania i czas. Umowna rozdzielność (intercyza) jest skuteczna wobec masy upadłości zasadniczo wtedy, gdy zawarto ją co najmniej 2 lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 126 Prawa upadłościowego).
- Rozdzielność orzeczona przez sąd: może być bezskuteczna wobec masy upadłości, gdy ustanowiono ją w określonych okresach „ochronnych” przewidzianych w ustawie (art. 125 Prawa upadłościowego).
W praktyce o skutkach przesądza podstawa rozdzielności (umowa lub orzeczenie), daty oraz to, czy rozdzielność nie prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli.
Case study – działalność ryzykowna i ochrona majątku: jedno z małżonków prowadzi firmę budowlaną i zaciąga kredyty obrotowe, drugie pracuje na etacie. Małżonkowie wprowadzają rozdzielność majątkową, a kredyt i własność mieszkania są po stronie przedsiębiorcy. Skutki ewentualnej upadłości zależą od dat i podstawy rozdzielności oraz od tego, czy nie dochodzi do pokrzywdzenia wierzycieli.
Uwaga podatkowa: regularne przelewy między małżonkami mogą wymagać uporządkowania dokumentacyjnego, zwłaszcza gdy w praktyce finansują spłatę zobowiązań jednej osoby. Jeżeli przekazanie środków ma charakter darowizny, zastosowanie mogą mieć zasady zwolnienia w najbliższej rodzinie i obowiązki zgłoszeniowe (SD-Z2) zależnie od okoliczności.
Bezpieczna praktyka: trzymaj spójny opis celu transferów i w razie dużych kwot sprawdź zasady zwolnień oraz terminy zgłoszeń na źródłach instytucjonalnych.
Jak zmiana ustroju majątkowego w trakcie spłaty kredytu wpływa na odpowiedzialność za dotychczasowe i przyszłe raty?
Intercyza zawarta po zaciągnięciu kredytu nie zmienia stron umowy; odpowiedzialność wobec banku zmienia dopiero aneks, refinansowanie albo spłata długu.
Zmiana wspólności ustawowej na rozdzielność w trakcie spłaty kredytu nie zmniejsza odpowiedzialności za istniejący dług, lecz wpływa na budowanie majątków oraz na przyszłe zobowiązania po podpisaniu umowy majątkowej.
Jeżeli kredyt został zaciągnięty wspólnie, bank widzi nadal tych samych kredytobiorców i tę samą kwotę długu. Wewnętrzne ustalenia małżonków nie wiążą banku. Zmiana stron umowy następuje dopiero po zgodzie banku (np. aneks, refinansowanie).
Przykład liczbowy: para zaciągnęła kredyt 500 000 zł i spłaciła 100 000 zł kapitału. Po pięciu latach wprowadza rozdzielność i ustala, że tylko jedna osoba dalej spłaca kredyt. Bez zgody banku takie ustalenie wiąże wyłącznie strony między sobą. Dopiero aneks, refinansowanie albo spłata zmienia odpowiedzialność wobec banku.
- Intercyza po zaciągnięciu kredytu nie usuwa solidarnej odpowiedzialności za istniejący dług.
- Zmiana stron umowy wymaga zgody banku i ponownej oceny zdolności kredytowej.
Jak bank ocenia zdolność kredytową i zabezpieczenie hipoteczne, gdy małżonkowie mają rozdzielność majątkową?
Bank decyduje, czy kredyt ma być na jednego czy na oboje małżonków; znaczenie mają dochody kredytobiorcy i to, kto jest właścicielem nieruchomości w księdze wieczystej.
Przy rozdzielności bank bada zdolność każdej osoby oddzielnie i może udzielić kredytu jednemu lub obojgu małżonkom, a znaczenie ma to, kto jest kredytobiorcą oraz kto figuruje jako właściciel nieruchomości.
Kredyt na jednego małżonka opiera się na jego dochodach, majątku i historii kredytowej. Banki mogą pytać o zobowiązania drugiego małżonka (np. alimenty), nawet jeśli nie nadają mu statusu dłużnika.
Aktualizacja stóp NBP (obowiązuje od 05/03/2026 r.): stopa referencyjna 3,75%, lombardowa 4,25%, depozytowa 3,25%. Zmiany stóp wpływają na koszt kredytów o zmiennym oprocentowaniu oraz na politykę banków przy badaniu zdolności.
Ważne: publikacja POLSTR i indeksów składanych już trwa, jednak zmienne oprocentowanie w nowych hipotekach pozostaje oparte na WIBOR do czasu startu ofert na POLSTR. Zgodnie z mapą drogową rynek może wejść w etap ofert hipotecznych opartych o POLSTR w 2026 r., przy czym harmonogram może się zmieniać decyzjami regulatorów i praktyką banków.
Bank analizuje wpis w księdze wieczystej: w dziale II zobaczysz właściciela lub współwłaścicieli, a w dziale IV hipotekę. Przy współwłasności ułamkowej zgody na obciążenie wymagają wszyscy współwłaściciele.
- Kredyt na jednego małżonka: decyzja oparta na jego zdolności i parametrach zabezpieczenia.
- Kredyt wspólny: solidarna odpowiedzialność obu kredytobiorców niezależnie od rozdzielności.
Jak działają zgoda małżonka, wpis w księdze wieczystej i współwłasność mieszkania przy kredycie z rozdzielnością majątkową?
Przy wspólności ustawowej zgoda małżonka bywa wymagana dla czynności dotyczących nieruchomości, a przy rozdzielności decyduje to, kto jest właścicielem lub współwłaścicielem ujawnionym w dziale II księgi wieczystej.
Przy wspólności ustawowej obciążenie nieruchomości hipoteką co do zasady wymaga zgody drugiego małżonka w przypadkach wskazanych w art. 37 k.r.o. Przy rozdzielności znaczenie ma to, czy mieszkanie należy do jednej osoby, czy tworzy współwłasność ułamkową.
W księdze wieczystej odczytasz te informacje w dziale II (właściciel lub współwłaściciele) oraz w dziale IV (hipoteka i dane banku). Jeżeli jedna osoba jest jedynym właścicielem, zasadniczo to ona składa oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, a bank bada komplet dokumentów i podstawę własności.
- Wspólność ustawowa: w zakresach z art. 37 k.r.o. potrzebna jest zgoda małżonka.
- Rozdzielność: przy współwłasności wymagane są zgody wszystkich współwłaścicieli.
Co dzieje się z kredytem hipotecznym i odpowiedzialnością za dług przy rozwodzie lub separacji małżonków z rozdzielnością majątkową?
Rozwód nie kończy umowy kredytu; przy kredycie wspólnym byli małżonkowie pozostają dłużnikami banku, dopóki bank nie zaakceptuje zmiany umowy.
Rozwód ani separacja nie rozwiązują automatycznie umowy kredytu. Ustalenia sądu lub stron co do mieszkania i rozliczeń wiążą przede wszystkim byłych małżonków, a bank opiera się na treści umowy kredytowej.
Wyrok rozwodowy ani umowa o podział majątku nie wiążą banku w zakresie odpowiedzialności za kredyt; miarodajna pozostaje umowa kredytu, dopóki nie ma skutecznego aneksu.
Case study – rozwód i nieudane przejęcie kredytu: byli małżonkowie ustalają, że żona zatrzymuje mieszkanie i przejmuje kredyt 450 000 zł. Bank po analizie dochodów odmawia aneksu. W efekcie oboje pozostają dłużnikami. Realne opcje to m.in. sprzedaż mieszkania, wynajem na pokrycie rat albo refinansowanie po poprawie zdolności.
Przy rozdzielności istniejącej od początku i kredycie wyłącznie na jednego małżonka rozwód nie zmienia statusu dłużnika banku.
- Umowa kredytu trwa po rozwodzie, dopóki dług nie zostanie spłacony albo skutecznie przepisany za zgodą banku.
- Podział majątku nie „dzieli” kredytu w relacji z bankiem.
Jak rozdzielność majątkowa wpływa na dziedziczenie mieszkania z hipoteką i przejęcie długu po śmierci małżonka?
Rozdzielność nie usuwa długu; spadkobiercy dziedziczą prawa do mieszkania i długi, a odpowiedzialność zależy od sposobu przyjęcia spadku.
Rozdzielność majątkowa nie zmienia zasad dziedziczenia, dlatego małżonek pozostaje w kręgu spadkobierców, a wraz z udziałem w mieszkaniu może przejąć część niespłaconego zobowiązania.
W razie przyjęcia spadku wprost spadkobiercy odpowiadają za długi całym swoim majątkiem, natomiast przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza odpowiedzialność ogranicza się do wartości aktywów spadku. Odrzucenie spadku eliminuje udział w mieszkaniu i związany z nim dług. Termin na decyzję to co do zasady 6 miesięcy od dnia, w którym dowiesz się o tytule powołania do spadku.
Przykład: mieszkanie warte 600 000 zł i kredyt 300 000 zł. Bank zwykle wymaga uporządkowania sytuacji formalnej spadkobierców i ocenia, czy konieczne są zmiany w umowie lub dodatkowe zabezpieczenia, a w razie braku spłaty korzysta z hipoteki.
- Intercyza nie pozbawia małżonka prawa do dziedziczenia ani nie usuwa ryzyka przejęcia długu.
- Zakres odpowiedzialności zależy od sposobu przyjęcia spadku i relacji wartości mieszkania do kwoty zadłużenia.
Jak w praktyce zabezpieczyć się przed ryzykiem zadłużenia małżonka przy kredycie hipotecznym i zmianie ustroju majątkowego?
Ochrona łączy ustrój majątkowy, konstrukcję umowy kredytu, dokumenty rodzinne i zabezpieczenia finansowe.
Najbezpieczniejsze podejście łączy dobranie ustroju majątkowego, przemyślaną konstrukcję umowy kredytowej oraz narzędzia ochronne, takie jak ubezpieczenie na życie i uporządkowane dokumenty spadkowe.
Jeżeli jedno z małżonków prowadzi działalność o podwyższonym ryzyku, rozdzielność ustanowiona odpowiednio wcześnie oraz kredyt na tę osobę ograniczają ryzyko drugiego małżonka. Przy kredycie wspólnym ustal na piśmie zasady spłaty rat i kosztów utrzymania nieruchomości, aby ograniczyć spory w razie rozstania.
Porada: przy dużym zobowiązaniu połącz rozdzielność majątkową, ubezpieczenie na życie kredytobiorcy oraz dokumenty spadkowe, aby w razie śmierci spadkobiercy mieli środki i jasny plan działania.
W praktyce działają trzy filary: przejrzystość finansowa między małżonkami, kontrola zadłużenia i wartości nieruchomości oraz aktualne dokumenty (umowa majątkowa, pełnomocnictwa, testament).
- Filar prawny: umowa majątkowa, świadoma konstrukcja kredytu, dokumenty spadkowe.
- Filar finansowy: bufor płynności i ubezpieczenie na życie kredytobiorcy.
- Filar organizacyjny: zasady korzystania z mieszkania i kontrola wpisów w księdze wieczystej.
Checklista: co zrobić krok po kroku
- Sprawdź ustrój majątkowy – ustal, czy obowiązuje wspólność ustawowa czy rozdzielność.
- Przeczytaj umowę kredytu – sprawdź, kto jest kredytobiorcą i jakie są zasady odpowiedzialności.
- Zweryfikuj księgę wieczystą – dział II (własność), dział IV (hipoteka).
- Przeanalizuj scenariusze – zmiana ustroju, rozwód, dziedziczenie, problemy finansowe w firmie.
- Skonsultuj plan – notariusz i prawnik (prawo rodzinne i rzeczowe).
- Sprawdź ubezpieczenie na życie – oceń, czy suma pokrywa co najmniej saldo kredytu.
- Raz w roku sprawdź BIK i KW – kontroluj nowe zobowiązania i wpisy.
Słowniczek pojęć
FAQ – szybkie odpowiedzi
Co oznacza rozdzielność majątkowa przy kredycie hipotecznym w praktyce?
Oznacza, że dłużnikiem banku jest osoba wpisana w umowie kredytu, a drugi małżonek co do zasady nie odpowiada swoim majątkiem za ten dług, o ile nie jest współkredytobiorcą, poręczycielem ani nie przejmuje długu w spadku.
Czy rozdzielność majątkowa i kredyt na jedno z małżonków są korzystne?
Taki układ zwiększa ochronę majątku drugiego małżonka, ale może obniżyć zdolność kredytową, bo bank opiera decyzję na jednym dochodzie.
Czy rozdzielność majątkowa zlikwiduje mój udział w już zaciągniętym kredycie?
Nie. Zmiana ustroju nie usuwa odpowiedzialności za istniejący kredyt. Zmiana odpowiedzialności wobec banku wymaga spłaty, refinansowania lub skutecznego aneksu.
Czy bank udzieli kredytu tylko jednemu małżonkowi przy rozdzielności?
Tak, jeśli dochody, historia kredytowa i zabezpieczenie są wystarczające. Jeden dochód oznacza zwykle niższą maksymalną kwotę i większą wrażliwość budżetu na wzrost kosztów kredytu.
Czy dziedziczę kredyt po śmierci małżonka przy rozdzielności?
Rozdzielność nie zmienia zasad dziedziczenia. Zakres odpowiedzialności zależy od sposobu przyjęcia spadku i relacji wartości nieruchomości do zadłużenia.
Czy bank wymaga zgody małżonka przy rozdzielności na hipotekę?
Bank wymaga zgody wszystkich właścicieli ujawnionych w księdze wieczystej. Przy współwłasności ułamkowej potrzebne są zgody wszystkich współwłaścicieli.
Kiedy rozdzielność majątkowa ma największy sens przy kredycie?
Najczęściej wtedy, gdy jedno z małżonków ponosi podwyższone ryzyko finansowe, np. prowadzi działalność gospodarczą z ryzykiem zadłużenia.
Źródła i podstawa prawna
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ISAP Sejm)
- Art. 37 k.r.o. (LEX)
- Prawo upadłościowe: art. 125 (LEX)
- Prawo upadłościowe: art. 126 (LEX)
- SD-Z2 (gov.pl)
- Podstawowe stopy procentowe NBP (NBP)
Przegląd merytoryczny i prawny wykonany na dzień 05/03/2026 r. Przed decyzją operacyjną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i warunki banku dla Twojego przypadku.
Co możesz zrobić po przeczytaniu tego artykułu?
- Spisz stan na dziś: ustrój majątkowy, forma własności mieszkania, status kredytobiorców, saldo długu.
- Policz scenariusze: rozwód, śmierć małżonka, problemy finansowe w firmie, i sprawdź skutki dla Twojej konfiguracji.
- Umów konsultację z notariuszem i prawnikiem, aby spiąć umowę majątkową, ewentualne zmiany umowy kredytu i dokumenty spadkowe.
Autor: Jacek Grudniewski
Ekspert ds. produktów finansowych i pasjonat rynku nieruchomości
Data aktualizacji artykułu: 05 marca 2026 r.
Kontakt przez LinkedIn:
https://www.linkedin.com/in/jacekgrudniewski/
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady ani rekomendacji. Treść nie uwzględnia celów, potrzeb ani sytuacji konkretnego użytkownika, dlatego przed podjęciem decyzji należy sprawdzić aktualne warunki oferty, dokumenty źródłowe i, w razie potrzeby, skonsultować się z właściwym specjalistą. Artykuł może zawierać linki partnerskie, z których autor lub wydawca może otrzymać wynagrodzenie, bez dodatkowego kosztu dla użytkownika.
